Anlaşmalı Boşanma: Protokol, Şartlar ve Süreç

Eşler boşanma konusunda ve boşanmanın sonuçlarında uzlaşabildiğinde, süreç yıllar sürebilecek bir çekişmeli davaya göre çok daha kısa ve az yıpratıcı geçer. Ancak “anlaşmalı” olması, protokolün özensiz hazırlanabileceği anlamına gelmez. Protokoldeki her madde mahkeme kararının parçası hâline gelir ve sonradan değiştirilmesi çoğu zaman mümkün değildir.

Anlaşmalı boşanmanın şartları

Türk Medeni Kanunu’na göre evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir. Bu durumda boşanma sebebinin ayrıca ispatlanması gerekmez. Ancak üç şart birlikte aranır: hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında tarafların anlaşması ve hâkimin bu düzenlemeyi uygun bulması.

Bu nedenle anlaşmalı boşanma davasında tarafların duruşmaya bizzat katılması zorunludur; yalnızca avukatların katılımıyla boşanma kararı verilemez.

Protokolde neler yer almalı?

Velayet ve kişisel ilişki

Çocukların velayetinin hangi tarafa bırakılacağı ve velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla hangi günlerde, hangi saatlerde görüşeceği ayrıntılı olarak yazılmalıdır. Hafta sonları, resmî ve dinî bayramlar, yarıyıl ve yaz tatilleri ile çocuğun doğum günü gibi özel günler ayrıca düzenlenmezse ileride ciddi anlaşmazlıklar doğar. Hâkim, çocuğun üstün yararına uygun bulmadığı düzenlemeyi değiştirebilir.

Nafaka

Çocuk için ödenecek iştirak nafakasının ve gerekiyorsa eş için ödenecek yoksulluk nafakasının tutarı, ödeme günü ve yıllık artış oranı belirtilmelidir. Artış oranı yazılmazsa nafakanın güncellenmesi için ayrıca dava açmak gerekebilir. Uygulamada artışın Türkiye İstatistik Kurumu’nun açıkladığı on iki aylık TÜFE ortalamasına bağlanması sık tercih edilir.

Mal paylaşımı

Evlilik süresince edinilen konut, araç, banka hesapları, krediler ve ziynet eşyalarının nasıl paylaşılacağı açıkça yazılmalıdır. Protokolde “taraflar karşılıklı olarak mal rejiminden doğan tüm haklarından feragat eder” şeklinde genel bir ifade bulunması, ileride katılma alacağı talebini engeller. Bu nedenle feragat maddesini imzalamadan önce paylaşılacak malların değerini bilmek gerekir.

Maddi ve manevi tazminat

Taraflardan birinin diğerine tazminat ödemesi kararlaştırılabilir. Tazminat talebinden feragat edilmesi de mümkündür; ancak bu feragatin bilinçli olarak yapılması önemlidir.

Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti

Dava masraflarının kim tarafından karşılanacağı ve tarafların birbirinden vekâlet ücreti talep edip etmeyeceği de protokolde belirtilmelidir.

Duruşmada neler olur?

Dava dilekçesi ve imzalı protokol aile mahkemesine sunulduktan sonra mahkeme duruşma günü belirler. Duruşmada hâkim eşleri ayrı ayrı dinler, boşanmak isteyip istemediklerini ve protokolü özgür iradeleriyle imzalayıp imzalamadıklarını sorar. Protokolü uygun bulursa aynı duruşmada boşanmaya karar verir. Taraflar istinaf hakkından feragat ederse karar kısa sürede kesinleşir ve nüfus kayıtlarına işlenir.

Sık yapılan hatalar

• İnternetten bulunan hazır protokol örneklerinin, ailenin kendi durumuna uyarlanmadan kullanılması.
• Nafaka için artış oranı ve ödeme tarihinin belirtilmemesi.
• Kredili konut gibi borçlu malların paylaşımında kredi borcunun kim tarafından ödeneceğinin yazılmaması.
• Kişisel ilişki düzenlemesinin “taraflar anlaştığı zaman” gibi belirsiz ifadelerle bırakılması.
• Mal rejiminden genel feragat maddesinin, malların değeri bilinmeden imzalanması.

Anlaşma bozulursa ne olur?

Taraflardan biri duruşmada protokolden ya da boşanma isteğinden vazgeçerse dava anlaşmalı olarak sonuçlanamaz. Bu durumda dava, çekişmeli boşanma davası olarak devam edebilir; ancak bunun için boşanma sebebinin ve kusurun ispatı gerekir. Bu nedenle protokol imzalanmadan önce her iki tarafın da maddeleri gerçekten benimsediğinden emin olunmalıdır.

Sık sorulan sorular