Aile ve Miras Hukuku
Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak, Yoksulluk ve Nafakanın Artırılması
Boşanma sürecinde ve sonrasında hangi nafakalar istenebilir, tutar nasıl belirlenir, nafaka ne zaman artırılır ya da kaldırılır? Ödenmeyen nafakanın yaptırımları.
Av. Emre KülcüKurucu avukat
2 dk okuma
Nafaka, boşanma sürecinin en çok tartışılan ve en uzun soluklu sonucudur. Bir kez belirlenen nafaka yıllarca ödenebilir; bu nedenle hangi nafaka türünün hangi şartlarla istenebileceğini ve tutarın sonradan nasıl değiştirilebileceğini bilmek, iki taraf için de önemlidir.
Kısaca
- Tedbir nafakası, boşanma davası sürerken eş ve çocuklar için ödenir.
- İştirak nafakası, velayeti almayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılmasıdır.
- Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe ödenir.
- Tarafların mali durumu değiştiğinde nafaka artırılabilir, azaltılabilir ya da kaldırılabilir.
Tedbir nafakası
Boşanma davası açıldığında hâkim, dava süresince eşlerin barınmasına, geçimine, malların yönetimine ve çocukların bakımına ilişkin gerekli önlemleri kendiliğinden alır. Bu kapsamda ekonomik olarak daha güçsüz olan eş ve çocuklar için tedbir nafakasına hükmedilir. Tedbir nafakası için kusur aranmaz; amaç, dava süresince tarafların ve çocukların mağdur olmamasıdır.
İştirak nafakası
Velayet kendisine verilmeyen ana ya da baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. İştirak nafakası çocuk ergin olana kadar devam eder; çocuk ergin olduğunda eğitimi sürüyorsa, ana ve baba durumlarına göre beklenebilecek ölçüde eğitimi tamamlanıncaya kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Tutar belirlenirken çocuğun yaşı, ihtiyaçları, okul giderleri ve ebeveynlerin gelir durumu dikkate alınır.
Yoksulluk nafakası
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eş, kusuru daha ağır olmamak şartıyla, geçimi için diğer eşten mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Yoksulluk, eşin kendi geliriyle temel ihtiyaçlarını karşılayamaması olarak anlaşılır; düzenli ve yeterli geliri olan eş yoksulluk nafakası alamaz.
Nafakanın tutarı nasıl belirlenir?
Kanunda sabit bir oran ya da formül yoktur. Hâkim; tarafların gelirleri, giderleri, sosyal ve ekonomik durumları, çocukların ihtiyaçları ve hakkaniyet ilkesini birlikte değerlendirir. Bu nedenle davada gelir belgeleri, kira sözleşmeleri, okul ve sağlık giderlerine ilişkin belgeler ile sosyal ve ekonomik durum araştırması önemli bir yer tutar.
Nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması
Tarafların mali durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafaka artırılabilir veya azaltılabilir. Mahkeme, nafakanın gelecek yıllarda tarafların mali durumuna göre ne miktarda değişeceğini de karara bağlayabilir; kararda yıllık artış oranı belirlenmişse ayrıca artırım davası açmaya gerek kalmaz.
Yoksulluk nafakası, alacaklı eşin yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun sona ermesi ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise nafakanın kaldırılmasına karar verilir.
Ödenmeyen nafaka
Nafaka ilamı icra yoluyla takip edilebilir. Nafaka alacakları maaş haczinde dörtte bir sınırına tabi değildir ve öncelikli olarak tahsil edilir. Ayrıca icra takibinden sonra nafaka ödeme yükümlülüğünü yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsine karar verilebilir.
Sık sorulan sorular
Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Geliri temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetmiyorsa alabilir. Yargıtay, asgari ücret düzeyinde geliri olan eşin bazı durumlarda yoksulluk nafakası alabileceğini kabul etmektedir; somut olayda gelir ve giderler birlikte değerlendirilir.
Geçmişe dönük nafaka istenebilir mi?
Nafaka artırım davasında artış, kural olarak dava tarihinden itibaren geçerli olur. Ödenmemiş geçmiş nafakalar ise ilama dayanarak icra yoluyla istenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
