Aile ve Miras Hukuku
Mirasta Saklı Pay ve Tenkis Davası: Mirastan Mal Kaçırmaya Karşı Haklarınız
Miras bırakan mallarını tek bir mirasçıya ya da üçüncü kişiye bıraktıysa diğer mirasçılar ne yapabilir? Saklı pay oranları, tenkis davası ve muris muvazaası.
Av. Emre KülcüKurucu avukat
3 dk okuma
Bir aile büyüğünün, ölmeden önce mallarını çocuklarından birine devretmesi ya da vasiyetnameyle tek bir kişiye bırakması, miras uyuşmazlıklarının en sık görülen nedenidir. Kanun, miras bırakanın mallarında serbestçe tasarruf edebilmesini kabul eder; ancak en yakın mirasçıların belirli bir payını güvence altına alır. Bu paya saklı pay denir.
Kısaca
- Altsoy, anne–baba ve sağ kalan eş saklı paylı mirasçılardır; kardeşlerin saklı payı yoktur.
- Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir.
- Satış gibi gösterilen bağışlara karşı muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası açılır.
- Tenkis davası, zedelenmenin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
Saklı pay oranları
- Altsoy (çocuklar, torunlar): yasal miras paylarının yarısı.
- Anne ve baba: her biri için yasal miras payının dörtte biri.
- Sağ kalan eş: altsoy ya da anne–baba ile birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı; diğer hâllerde yasal payının dörtte üçü.
Miras bırakan, saklı paylar dışında kalan kısımda (tasarruf edilebilir kısım) dilediği gibi tasarruf edebilir. Örneğin geride eşi ve iki çocuğu bulunan biri, mirasının belirli bir bölümünü vasiyetnameyle bir hayır kurumuna bırakabilir; ancak eşin ve çocukların saklı paylarına dokunamaz. Payları oran ve tutar olarak görmek için miras payı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Tenkis davası
Miras bırakanın vasiyetname ya da sağlararası bağışlarla saklı payları zedelediği durumda, saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açarak tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini isteyebilir. Tenkis, tasarrufu tamamen ortadan kaldırmaz; yalnızca saklı payı tamamlayacak ölçüde indirir.
Tenkise tabi tasarruflar arasında ölüme bağlı tasarruflar, miras payına mahsuben yapılan ve mahsup edilmeyen kazandırmalar, ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar ve saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açık olan devirler yer alır.
Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Muris muvazaası: satış görünümlü bağış
Uygulamada en sık rastlanan durum, miras bırakanın bir taşınmazını gerçekte bağışlamak istediği hâlde tapuda satış olarak göstermesidir. Bu durumda yapılan işlem, gerçek iradeyi gizleyen muvazaalı bir işlemdir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca, mirastan mal kaçırmak amacıyla yapılan bu tür devirlere karşı mirasçılar, miras payları oranında tapu iptali ve tescil davası açabilir.
Muris muvazaasının ispatında; miras bırakanın satış yapmak için makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark, alıcının ödeme gücü, miras bırakanın diğer mirasçılarla ilişkisi ve yerel gelenekler birlikte değerlendirilir. Bu dava zamanaşımına tabi değildir; ancak delillerin zamanla kaybolması nedeniyle gecikmemek gerekir.
Hangi davayı açmalıyım?
Devir gerçek bir satışsa ama saklı payı zedeliyorsa tenkis; satış görünümünde bağış ise muris muvazaası davası açılır. Uygulamada iki talep, biri asıl diğeri terditli olarak aynı davada birlikte ileri sürülür. Böylece muvazaa ispatlanamazsa tenkis talebi değerlendirilir.
Mirasın paylaşılması
Miras paylaşılana kadar mirasçılar terekedeki mallar üzerinde elbirliğiyle maliktir. Mirasçılar anlaşarak paylaşma yapabilir; anlaşamazlarsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu davadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Mirasçılık belgesi ise noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir.
Kaçırılmaması gereken süreler
- 3 ay
- Mirasın reddi: ölümün ve mirasçılığın öğrenilmesinden itibaren.
- 1 yıl
- Tenkis: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren (her hâlde on yıl).
- Süresiz
- Muris muvazaası: zamanaşımına tabi değildir.
Sık sorulan sorular
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. 2007’de yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Miras bırakanın altsoyu, anne–babası ve eşi yoksa kardeşler yasal mirasçı olur, ancak vasiyetnameyle mirastan yoksun bırakılabilirler.
Babam henüz hayattayken dava açabilir miyim?
Hayır. Tenkis ve muris muvazaası davaları mirasın açılmasından, yani miras bırakanın ölümünden sonra açılabilir. Miras bırakan sağken yaptığı devirlere karşı mirasçının dava hakkı yoktur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
