İşe İade Davası: Bir Aylık Süre, Şartlar ve Tazminatlar

İşten çıkarılan pek çok işçi yalnızca tazminat haklarını düşünür. Oysa belirli şartları taşıyan işçiler için kanun daha güçlü bir koruma öngörür: geçerli bir sebep olmadan yapılan feshin geçersizliğini ve işe iadeyi isteme hakkı. Bu hak, işe dönülmese bile ek tazminatlar doğurduğu için önemlidir. Ancak süresi yalnızca bir aydır.

İş güvencesinden kimler yararlanır?

İş güvencesi hükümlerinden yararlanmak için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• İşverenin aynı işkolundaki işyerlerinde toplam otuz veya daha fazla işçi çalışması,
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması,
• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması,
• İşçinin işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ya da yardımcısı olmaması.

Bu şartları taşıyan işçinin sözleşmesi ancak işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebeple feshedilebilir. Fesih yazılı yapılmalı ve sebebi açık ve kesin olarak gösterilmelidir. Davranış ya da verimlilik nedeniyle yapılan fesihlerde işçinin savunmasının alınması da zorunludur.

Geçerli sebep sayılmayan durumlar

Kanun bazı nedenlerin fesih için geçerli sebep oluşturamayacağını açıkça belirtir: sendika üyeliği ya da sendikal faaliyete katılma, işveren aleyhine hak arama amacıyla şikâyet veya dava, ırk, cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülükleri, hamilelik, din ve siyasi görüş, doğum izni süresince işe gelmeme ve hastalık nedeniyle kanuni süre içinde işe gelememe bunlardan bazılarıdır.

Süreç adım adım

1. Arabulucuya başvuru: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işverenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurulur. Bu süre hak düşürücüdür; geçirilirse işe iade talebi kaybedilir.
2. Arabuluculuk görüşmeleri: Taraflar işe dönüş ya da belirli bir tutarın ödenmesi konusunda anlaşabilir. Anlaşma belgesi mahkeme kararı gibi uygulanır.
3. Dava: Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir.
4. Karar ve başvuru: Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurur.
5. İşe başlatma ya da tazminat: İşveren bir ay içinde işçiyi işe başlatmazsa işe başlatmama tazminatı öder.

Karar sonrası hangi tutarlar ödenir?

Mahkeme kararında iki önemli kalem belirlenir. Boşta geçen süre ücreti, kararın kesinleşmesine kadar çalışılmayan süre için en çok dört aylık ücret ve diğer haklardır. İşe başlatmama tazminatı ise işçi süresinde başvurduğu hâlde işe başlatılmazsa ödenecek, dört ile sekiz aylık ücret arasında belirlenen tutardır. İşe başlatılmayan işçinin sözleşmesi işverence feshedilmiş sayılır; bu durumda kıdem ve ihbar tazminatı da boşta geçen süre kıdeme eklenerek yeniden hesaplanır.

İşçi işe başlatılırsa, daha önce ödenen kıdem ve ihbar tazminatı boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir. Tutarları önceden görmek için işe iade tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

İşveren açısından dikkat edilmesi gerekenler

İşe iade davaları çoğunlukla fesih sürecindeki usul hataları nedeniyle işveren aleyhine sonuçlanır: savunma alınmaması, fesih sebebinin muğlak yazılması, feshin son çare olması ilkesine uyulmaması ve işletmesel kararların belgelenmemesi bunların başında gelir. Fesihten önce yapılacak bir değerlendirme, hem davayı hem de ek tazminat yükünü önleyebilir.

Sık sorulan sorular